Muzeum Żup Krakowskich Wieliczka w Wieliczce

Muzeum Żup Krakowskich Wieliczka to narodowa instytucja kultury, założona w 1951 roku, która opowiada fascynującą historię słynnych Żup Krakowskich — królewskich kopalń soli w Wieliczce i Bochni. Muzeum składa się z podziemnej Trasy Muzealnej (na głębokości ok. 135 m), liczącej kilkanaście sal w starych wyrobiskach, gdzie można zobaczyć unikatowe drewniane maszyny górnicze, solne kryształy, rzeźby i chramy, a także świętą Kingę – patronkę górników. Drugi główny punkt muzealny to średniowieczny Zamek Żupny — dawna siedziba zarządzających kopalnią, dziś pięknie odrestaurowana. W zamkowych salach obejrzeć można „solniczki” (bogato zdobione naczynia do soli), sale gotyckie z portretami urzędników, kolekcje kartografii i geologii oraz ekspozycje archeologiczne i etnograficzne – w tym starodruki i militarna sala salinarna. Obiekty muzealne wpisane są na listę UNESCO jako część światowego dziedzictwa Kopalni Soli Wieliczka, a całość tworzy jedyny w Europie podziemny skansen techniki. Dodatkowo odbywają się tu koncerty i imprezy plenerowe na zamkowym dziedzińcu – np. letni festiwal muzyczny. Muzeum pełni też funkcję naukową i edukacyjną – posiada działy: geologiczny, kartograficzny, etnograficzny i techniki górniczej, prowadzi badania, wydawnictwa i konferencje.